تاریخچه - دفتر فناوری اطلاعات
تاریخچه و سیر تحول حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات دانشگاه
حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات (فاوا) دانشگاه، بهعنوان یکی از ارکان کلیدی پشتیبان فعالیتهای آموزشی، پژوهشی و اداری، طی سالهای اخیر دستخوش تحولات گسترده و رشد چشمگیری در سطح زیرساختها، خدمات و مسئولیتها شده است. این تحولات بهویژه از سال ۱۳۹۸ تا نیمه نخست سال ۱۴۰۴، روندی فزاینده و شتابدار به خود گرفته و نقش فاوا را از یک واحد پشتیبانی صرف، به یک بخش راهبردی و حیاتی در تحقق مأموریتهای دانشگاه ارتقاء داده است.
۱. دوره تثبیت و توسعه اولیه (1398)
در سال ۱۳۹۸، حوزه فاوا با تمرکز بر پشتیبانی پایهای از سامانههای نرمافزاری، شبکه داخلی و تجهیزات رایانهای فعالیت مینمود. در این مقطع، تعداد سامانهها و سرویسهای نرمافزاری تحت پشتیبانی ۷۷ مورد، پوشش شبکه محدود به ۲۹ ساختمان، طول زیرساخت فیبر نوری حدود ۱۰ کیلومتر و تعداد رایانههای تحت پوشش حدود ۱۹۰۰ دستگاه بود. همچنین، موضوعات امنیت داده و امنیت سایبری بهصورت ساختیافته و نظاممند در شرح وظایف حوزه فاوا تعریف نشده بود.
۲. دوره گسترش زیرساختها و افزایش خدمات (۱۳۹۹ تا ۱۴۰۲)
با توسعه فضاهای فیزیکی دانشگاه، افزایش تعداد کاربران، رشد آموزش الکترونیکی و وابستگی روزافزون فرآیندهای اداری و آموزشی به سامانههای دیجیتال، دامنه فعالیتهای فاوا بهطور مستمر افزایش یافت. در این دوره:
• تعداد ساختمانها و ابنیه تحت پوشش شبکه رشد قابل توجهی یافت؛
• توسعه زیرساخت فیبر نوری بهعنوان ستون فقرات ارتباطی دانشگاه آغاز و بهصورت پیوسته گسترش داده شد؛
• تعداد سامانههای نرمافزاری دانشگاهی افزایش یافت و پشتیبانی مداوم آنها به یکی از مأموریتهای اصلی فاوا تبدیل شد؛
• کلاسهای هوشمند بهتدریج در تمامی دانشکدهها راهاندازی و پشتیبانی آنها بر عهده حوزه فاوا قرار گرفت.
۳. دوره بلوغ دیجیتال و ورود جدی به امنیت و محاسبات پیشرفته (۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴)
در سالهای منتهی به ۱۴۰۴، حوزه فاوا وارد مرحلهای از بلوغ دیجیتال شد که ویژگی اصلی آن، رشد همزمان کمّی و کیفی مسئولیتها بدون افزایش متناسب منابع انسانی بود. در این بازه:
• تعداد سامانهها و سرویسهای نرمافزاری تحت پشتیبانی به ۱۳۶ مورد رسید (رشد ۷۶ درصدی نسبت به ۱۳۹۸)؛
• پوشش شبکه به ۶۷ ساختمان گسترش یافت (رشد ۱۳۱ درصدی)؛
• طول زیرساخت فیبر نوری به حدود ۳۰ کیلومتر افزایش یافت (رشد ۲۰۰ درصدی)؛
• تعداد رایانهها به حدود ۲۴۰۰ دستگاه و نودهای فعال شبکه به حدود ۴۷۰۰ نود رسید؛
• تعداد کلاسهای هوشمند تحت پشتیبانی به بیش از ۲۰۴ کلاس در تمامی دانشکدهها افزایش یافت؛
• برای نخستینبار، مباحث امنیت داده و امنیت سایبری بهصورت جدی و ساختاریافته وارد حوزه مأموریتهای فاوا شد و بیش از ۳۰۰ رخداد و آسیبپذیری امنیتی شناسایی، رصد و کنترل گردید.
در همین دوره، زیرساخت محاسباتی دانشگاه نیز توسعه یافته و با استقرار ۲۶ دستگاه سرور با مجموع ۳۰۴ هسته فیزیکی و توان پردازشی بیش از ۴۰ ترافلاپس، بستر لازم برای خدمات محاسباتی، سامانهای و پژوهشی فراهم گردید.
۴. چالشهای ساختاری و منابع انسانی
نکته قابل توجه در این سیر تحول آن است که علیرغم رشد ۷۵ تا ۲۰۰ درصدی مسئولیتها و زیرساختها، تعداد کل پرسنل حوزه فاوا در سطح دانشگاه عملاً ثابت (حدود ۱۷ نفر) باقی مانده و حتی در برخی بخشهای تخصصی نظیر امنیت داده و زیرساخت، کاهش نیرو نیز رخ داده است. در عمل، بار اصلی این توسعه بر دوش هسته فنی اصلی (حدود ۸ نفر) قرار گرفته که این امر منجر به افزایش فشار کاری، کاهش امکان توسعه کیفی و افزایش ریسکهای عملیاتی و امنیتی شده است.
۵. جمعبندی
بهطور کلی، تاریخچه حوزه فناوری اطلاعات دانشگاه در بازه ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۴، بیانگر رشد سریع، پیوسته و چندلایه در حوزه زیرساخت، خدمات دیجیتال، امنیت سایبری و پشتیبانی سامانههای حیاتی است؛ رشدی که بدون بازنگری متناسب در شاخصهای بهرهوری، ساختار نیروی انسانی و مشوقهای انگیزشی، پایداری و کیفیت آن در آینده با چالشهای جدی مواجه خواهد شد.